ಭಾರತದಲ್ಲಿ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಾನದಡಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು
ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗಂಭೀರ
ಸಂಸ್ಥೆ ಆಗಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗದ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
1.
ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ:
ಭಾರತೀಯ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ:
- ಪ್ರಮುಖ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (Chief Election Commissioner - CEC)
- ಎರಡು
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (Election Commissioners - ECs)
👉 ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಧಾನ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ
ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು.
1993ರಲ್ಲಿ,
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಬಹುಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಿ, ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯುಕ್ತರನ್ನೂ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.
2.
ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:
- ಭಾರತದ
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು, ಪ್ರಧಾನ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
·
ಪ್ರಧಾನಿ
ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಈ ನೇಮಕಾತಿ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
3.
ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳು:
- ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿ 6 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸು ತಲುಪುವವರೆಗೂ
(ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಬರುತ್ತದೊ) ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.
- ಈ
ಅವಧಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸರಕಾರದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವಧಿಯ ವೇಳೆ ಅಥವಾ
ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರೆ ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಬೇಕು.
- ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡದೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು
ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸೇವಾತ್ಮಕ ಭದ್ರತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.
- ಪ್ರಧಾನ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡೆದು ಮಾತ್ರ ವಜಾ ಮಾಡಬಹುದು.
4.
ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ:
- 2023ರಲ್ಲಿ,
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (ನೇಮಕಾತಿ, ಸೇವಾ ಷರತ್ತುಗಳು) ಕಾಯ್ದೆ - 2023 ಜಾರಿ
ಮಾಡಿತು, ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ, ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ
ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ನಿಬಂಧನೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
- ಆದರೆ
ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ,
ಏಕೆಂದರೆ ಈ ನಿಯಮದ ಮೂಲಕ ಆಯೋಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು
ಎಂಬ ಭೀತಿ ಇದೆ.
ನಿಯುಕ್ತಿಯ
ಮಹತ್ವ:
- ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗವು ಸ್ವಾಯತ್ತ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ, ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಸ್ವತಂತ್ರ
ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಚುನಾವಣೆಗಳ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು
ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸರಕಾರದ
ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿಯುಕ್ತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆ
ಬಹಳ ಅಗತ್ಯ.
ಭಾರತದ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ದೇಶದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ
ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮತ್ತು
ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಭಾರತೀಯ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ – ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶಗಳು
ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ (Election Commission of India - ECI) 1950ರ ಜನವರಿ 25ರಂದು
ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದಿನವನ್ನು "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾರರ ದಿನ" (National
Voters' Day) ಆಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
1.
ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನ
- ಭಾರತೀಯ
ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ , ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಇದು
ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಗಿದ್ದು, ಲೋಕಸಭೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ, ಮತ್ತು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ
ನಡೆಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
2.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಂರಚನೆ
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ
ಒಬ್ಬನೇ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಯೋಗ 1993ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರ ಆಯೋಗ (1 ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ
ಆಯುಕ್ತ + 2 ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು) ಆಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ಪ್ರಮುಖ
ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು:
- ಮುಖ್ಯ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ (Chief Election Commissioner - CEC)
- ಎರಡು
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು (Election Commissioners - ECs)
👉 ನಿಯುಕ್ತಿ: ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು
ಸಂಪುಟದ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
👉 ಕಾರ್ಯದ ಅವಧಿ: ಸದಸ್ಯರು 6 ವರ್ಷ ಅಥವಾ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು
ತಲುಪುವವರೆಗೆ (ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ಮೆರೆಗೆ) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
👉 ತೆಗೆಯುವ ನಿಯಮ: ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತನನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ
ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತೆ, ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.
3.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು
✅
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ – ಲೋಕಸಭೆ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ, ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು,
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ.
✅ ರಾಜಕೀಯ
ಪಕ್ಷಗಳ ಗುರುತಿನ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ.
✅ ಸ್ವತಂತ್ರ
ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಭದ್ರತೆ.
✅ ಆಧುನಿಕ
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ, ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವುದು (EVMS, VVPAT).
✅ ಚುನಾವಣಾ
ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ (Model Code of Conduct – MCC) ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು.
✅ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ
ಹಣಕಾಸು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.
4.
ಮಹತ್ವದ ಚುನಾವಣಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳು
📌 EVM (Electronic Voting Machines) – 1998: ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು
ವೇಗಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈವಿಎಂ ಮೆಶಿನ್ ಅನ್ನು
ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
📌
VVPAT (Voter Verified Paper Audit Trail) – 2013: ಮತದಾರರಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ನೀಡಲು.
📌
NOTA (None of The Above) – 2013: ಮತದಾರರಿಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಮತ ನೀಡದ ತಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲು.
📌
ಚುನಾವಣಾ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ (MCC) – 1968: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
📌
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಿಯಮಿತ ಪರಿಶೀಲನೆ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಖರ್ಚಿನ ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
5.
ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು
🔹 ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ: ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ
ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.
🔹
ಸವಾಲುಗಳು:
- ಚುನಾವಣಾ
ಅವ್ಯವಹಾರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ.
- ರಾಜಕೀಯ
ಪಕ್ಷಗಳ ಹಣಕಾಸು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
- ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಮತದಾರ ಪಟ್ಟಿ ನಿರ್ವಹಣೆ.
- 1950ರಲ್ಲಿ
ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.
- ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು
ಸ್ವಾಯತ್ತ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಚುನಾವಣಾ
ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಲವಾರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ
ಆಯೋಗದ ಕುರಿತು ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ
ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು, ಅದರ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ
ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತಕ್ಕೆ ವಿರೋದಾಭಾಸವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ.
ಮುಖ್ಯ
ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಮಂಗಳವಾರ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದರು, ಇದುವರೆಗೆ ಚುನಾವಣಾ
ಆಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದ ನಿವೃತ್ತ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ
ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ನೇಮಕ ಸಮಿತಿಯೇ ಸರಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು, ಈಗಾಗಲೇ ಈ ನೇಮಕ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಸುಗಳು
ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಈ
ನೇಮಕಾತಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ, ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ, ಮತ್ತು
ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ ಇದ್ದಾರೆ.
ಆಡಳಿತ
ಪಕ್ಷದ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಒಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಇರುವ ಈ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನೇಮಕವಾಗುವ
ಆಯುಕ್ತರು, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿ , ನಂಬಿಕಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ
ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಏಜೆಂಟುಗಳಾಗಿ
ವರ್ತಿಸುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿವಾದದ
ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
ಮಂಚೆಯಿಂದಲೂ
ಈ ಸಮಿತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಧಾನಿ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟ್
ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರವು ನಿಯಮವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟ್ನ
ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಒಬ್ಬರು ಸಚಿವರು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಅಂದಿನಿಂದ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು
ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಮುಖ್ಯ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಇದೇ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೭ ರಂದು ಆಯ್ಕೆ
ಸಮಿತಿಯು ಸಭೆ ಸೇರಿತ್ತು.
ಆಯುಕ್ತರ
ನೇಮಕಾತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿಯು ಸುಪ್ರಿಂಕೋರ್ಟ್
ನಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ತುರ್ತಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಕ
ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಾಗೂ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬೇಕೆಂದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಈ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ
ಈ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲು ಶಿಫಾರಸ್ಸು
ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಮುದ್ರೆಯೂ ಸಹ ದೊರಕಿತು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ರಾತ್ರೊರಾತ್ರಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಚುನಾವಣಾ
ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿ, ೨೦೨೩ ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತ್ತು. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನಿ,
ಲೋಕಸಭೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಬಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾ ಧೀಶರು ಇರುವ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ
ಸಂಸತ್ತು ಹೊಸ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ ಆದೇಶ
ನೀಡಿತು.
೨೦೨೩
ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೋರ್ಟ್ ನ ಆದೇಶದಂತೆ ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
ಈ ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯಂತೆ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಿಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ ಸಿಜೆಐ ಅವರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು ಸಚಿವ
ಸಂಪುಟದ ಒಬ್ಬರು ಸಚಿವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು
ರಚಿಸಿತು.
ಈ
ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಷರತ್ತುಗಳು ಏನೆಂದರ:-
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ
ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು
ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಲು ಹೊಸ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್
೫ ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ
ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗುವವರು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಸಮಾನವಾದಂತಹ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು
ನಿರ್ವಹಿಸಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಚುನಾವಣಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ
ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ
ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಸಮಿತಿಯು ಕಾನೂನು
ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರು ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅರ್ಜುನ್ ರಾಮ್ ಮೆಘಾವಲ್
ಸಮಿತಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಸಮಿತಿಯು ಮೊದಲಿಗೆ,
ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಆಯುಕ್ತರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲಾ
ಐದು ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯು,
ಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿಯು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಆಯುಕ್ತರನ್ನು
ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜ್ಞಾನೇಶ್
ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ
- ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ: ಕಾನ್ಪುರದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್
ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಿಂದ (IIT Kanpur) ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟೆಕ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
- ಸೇವಾ
ಪಥ:
- 1988ರ
ಬ್ಯಾಚ್ನ ಕೇರಳ ಕ್ಯಾಡರ್ನ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ.
- ಕೇಂದ್ರ
ಸಹಕಾರ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- ಕೇಂದ್ರ
ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- 2019ರಲ್ಲಿ,
ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಡೆಸ್ಕ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.
ಜ್ಞಾನೇಶ್
ಕುಮಾರ್ ಅವರು 2023ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 19ರಂದು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
ಅವರ ನೇಮಕವು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ನೇಮಕವಾಗಿದೆ.
ಸಂಸದೀಯ
ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಸಚಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬಿಹಾರ ಚುನಾವಣೆಯು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ
ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೇಯಾಗಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಮುಖ್ಯ
ಆಯುಕ್ತರ ಹುದ್ದೆಗೆ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ಹುದ್ದೆಗೆ ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರನ್ನು
ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಧನ್ಯವಾದಗಳು……...🌷
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು